Görünməz müharibə – Hindular yer üzündən silinir

09:48 - 28 İyun
    1380 oxunma

Braziliyalı hindular koronavirusla tək başına qalıblar. Bəs onlar hökumətin köməyi olmadan necə yaşayırlar?


Braziliya dünyada koronavirus xəstəliyinə düçar olanların sayına görə ikinci yerdə gedir - 1,2 milyondan artıq insan. Braziliya ABŞ-dan sonra bir gündə 50 mindən çox infeksiya hallarının qeydə alındığı ikinci ölkədir. Bununla yanaşı, ekspertlər əmindirlər ki, Braziliyada test səviyyəsi ABŞ-dan xeyli aşağıdır, buna görə də xəstələnənlərin real rəqəmləri daha yüksəkdir. Bu vəziyyətdə hakimiyyətdən ən sadə şey tələb olunur: karantin tətbiq etmək, insanları təcrid etmək, xəstələrə kömək etmək.

Amma bu, baş vermir: yerli hakimiyyət prezidentin istəyinə zidd olaraq məhdudiyyətlər qoysa belə, onların hamısına ya kömək etmək istəmirlər, ya da edə bilmirlər. Bu vəziyyətdə ən çox Braziliyanın yerli xalqları — hindular əziyyət çəkir. Amazoniyanın yerli xalqları koronavirus ilə mübarizədə pandemiya ilə baş-başa qalıblar. Onlara tibbi yardım edilmir və yalnız özlərinə güvənirlər. 


Hindular arasında ilk koronavirusa yoluxma halı aprel ayında ortaya çıxdı və may ayının ortalarında xəstəliyə yoluxan tayfaların sayı 38-ə çatdı. Onlardan birində qəbilə başçısı COVİD-19-dan öldü. Problemin getdikcə artması  icmaların bir-birləri ilə çox sıx təmasda yaşamalarından irəli gəlir.

Bundan başqa onların ixtisaslı tibbi yardım almaq imkanları demək olar ki yoxdur. Bəzilərinin bəxtləri gətirərək özlərinə aid kiçik tibb məntəqələri olsa da, orada yalnız standart dərman dəsti tapa bilərsiniz. Böyük şəhərlərdən olan həkimlər isə yerli əhaliyə kömək etməyə tələsmirlər. Hər kəsə müdafiə vasitələri çatmır, həmçinin bir çox icmalara yetişmək üçün çay və ya hava nəqliyyatı ilə bir neçə saat getmək lazımdır.


 Lakin, sivilizasiyaya daha yaxın olan hindulara kömək etmək də çox çətindir. Onlar ayrı-ayrı icmalarda yaşasalar da ənənələri qoruyub saxlamağa çalışırlar. Nəticədə onlar xəstəliyi ailəcə və dərmansız yaşamalı olurlar. Ənənəvi türkəçarə təcrübələrilə, dərman hesab edilən bitkiləri yandırıb tüstüsünü tənəffüs orqanlarına alırlar.

70 yaşlı Pedro dos Santos - "Yerli Xalqların Birlik Parkı" (Park of İndigenous Nations community) adlı icmanın lideridir. O, dövlətinin paytaxtı və ən böyük şəhərindən olan, Amazonas ştatında  Manausda yerləşir. Əslində, bu, 13 qəbilədən olan 300 ailənin yarımçıq evlərdə yaşadığı gecəqondudur. Uşaqlar burada küçələrdə açıq kanalizasiyanın yanında oynayırlar, su isə həftədə üç dəfə verilir.


Dos Santos 10 il əvvəl həyat yoldaşında xroniki mədə problemləri olduğu üçün Manausa köçüb. O, ümid edirdi ki, həkimlərə daha yaxın olmaqla vaxtında yardım ala biləcək. Lakin təcrübə göstərdi ki, ölkənin səhiyyə sistemi bürokratiya girdabına batıb və sadəcə mütəxəssisin növbəsinə yazılmaq üçün bir neçə ay tələb olunur. Koronavirus pandemiya zamanı isə kömək heç olmadı. Aprel ayında dos Santos, eləcə də həyat yoldaşı və uşaqları xəstələndi və bütün simptomlar koronavirus olduğunu göstərirdi. Bir neçə gün ərzində yüksək temperatur olduğu üçün xəstəxanaya müraciət etdi. Tibb bacısı analiz almadan, evdə qalmağı tövsiyyə etdi. Tezliklə bir-birinin ardınca dos Santosun qonşuları da xəstələndi.


Tayfa başçısı nəticədə tsikoriya, sarımsaq və əhəngdən hazırlanan dərman bitkiləri və çaylara etibar etmək qərarına gəldi. Qızdırması yalnız 10 gün sonra endi. "Xəstəxanaya az sayda adam düşə bildi, lakin onlar geri qayıtmadı. Bizə qorxudan bu oldu", - deyə hindu ölən qonşunu nəzərdə tutaraq bildirib.
Koronavirus yalnız birbaşa deyil, həm də dolayısı ilə yerli insanlara öz zərbəsini vurur: Manaus küçələrindən epidemiya səbəbindən turistlər yoxa çıxdı. Adətən hinduların müxtəlif ənənəvi sənətkarlıq əl işlərini turistlər satın alırdı. 
Problem “Satere mave” qəbiləsindən olan 46 yaşlı Sonya Vilasioya da təsir edib. İlk olaraq qadın gəlirini itirdi, daha sonra öskürək, temperatur və nəfəs darlığı ilə COVİD-19-a yoluxdu.


"Bizdə nə ağrıkəsicilər yoxdur, nə də onları almaq üçün pulumuz yoxdur", — deyə Manausda əri, dörd uşağı və digər qohumları ilə yaşayan Vilasio bildirib. Xəstələnən Sonya viruslu xəstələrlə dolu olan şəhər xəstəxanasına getməkdən qorxduğu üçün evdə qalmağa və nənəsindən öyrəndiyi ənənəvi üsullarla müalicə olunmağa qərar verib. Ailənin üzvləri daha sonra da, simptomlar ilə mühakimə olundu, koronavirus, lakin bütün bu hallar statistikada nəzərə alınmayacaq, çünki onların heç biri həkimə getməyib və test etdirməyib. Sonya Vilasio da, anasının və nənəsinin nəslindən olan bütün qohumları kimi, tam təhsil ala bilməyib. Təhsil əvəzinə, onlar adətən ev qulluqçuları qismində çalışıblar və eyni zamanda ənənəvi hindu paltarlarını geyə və ya üzünü rənglərlə boyaya bilməyib. "Biz lələkləri istifadə edə bilmədik" deyir.


İndi qadın yalnız qoruyucu maskaların köməyi ilə dolanır. Onun ailəsinə yardım kimi verilmiş tikiş maşınının köməyi ilə parça alıb maskalar tikir və onları internet vasitəsilə satır. Vilasio adi yoxsul və işsiz braziliyalılardan fərqli olaraq, karantin zamanı dövlətin verdiyi sosial yardımı da ala bilməyib.
Onların köməyinə, hinduların mübarizə simvollarından birinə çevrilən, Manaus kənarında yerləşən "Tribes Parkı" (park of the Tribes) icmasından olan 33 yaşlı Vanda Ortega gəlib. Həmin icmada 35 tayfadan olan  2500 hindu yaşayır və koronavirus onlardan da yan keçməyib.
Ortega, aprel ayında öskürək və temperaturu olan 46 yaşlı qonşusu üçün təcili yardım çağırmağa çalışsa da onlara imtina edilkdən sonra vəziyyət ətrafında səs-küy qaldırmağa başlayıb. Ona təcili yardımdan səhiyyə nazirliyi tərəfindən hindular üçün yaradılacaq xüsusi səhra xəstəxanasına müraciət etmək təklif olunmuşdu. Amma o anda hindular üçün heç bir xəstəxana yox idi.  Həmin xəstəni və daha sonra bir neçə qonşusunu  Ortega ən yaxın xəstəxanaya şəxsən özü aparmalı olub. Onların arasında icmanın lideri də var idi, lakin sonradan o dünyasını dəyişdi.


İcmaya və xəstələrə kömək etmək üçün Orteqa könüllü tibb bacısı oldu. Bununla yanaşı, o, yerli əhaliyə laqeyd yanaşdığına və xəstələnənlərin sayının artdığını nəzərə almayan ölkə hakimiyyətini kəskin şəkildə tənqid etməyə başladı. Sistemdə bir çox hindular "başqa irqin nümayəndələri" kimi qeydə alınıblar.Ortega, səhiyyə naziri tərəfindən Manaus Xəstəxanasının ziyarət edildiyi zaman medianın diqqətini cəlb etməyə müvəffəq oldu. Həmin gün qadın "yerli əhalinin həyatı vacibdir" (İndigenous Lives Matter) plakatı ilə binaya gəldi. Nəticə etibarı ilə o məmurlarla görüşə bilməsə də, mətbuatın diqqətini cəlb edə bildi və Hindulara qarşı biganəlik mətbuatda işıqlandırıldı. 
Bu etiraz bəhrəsini verdi:  20 may tarıxındə "qəbilə parkı" sahəsində hindular üçün xəstəxana açıldı  və koronavirus üçün testlər aparılmağa başlandı. Bir həftə sonra isə yerli əhali üçün Manaus Xəstəxanasında 53 yerlik ayrıca bölmə ayrıldı.
"Əgər mən bədənimi rəngləyib, lələklərlə bəzənib küçəyə çıxmıramsa, gözə görünməz oluram.  Artıq 520 ildir ki, mədəniyyətimizə hörmət edəcək və ata-baba biliklərini qiymətləndirəcək təhsil və səhiyyə üçün mübarizə aparırıq"-deyə Orteqa bildirib. O, hinduların epidemiyadan sonra da səhra və adi xəstəxanalarda qəbul etməyə davam ediləcəyinə ümid edir. 
Solimoyns və RIU-Negru çayları boyunca yaşayan hindu tayfaları epidemiyanın başlanğıcından bəri ölkənin xarici aləmdən təcrid olmağa çalışırdılar. Onların ən yaxın iri şəhər olan Manausdan uzaq durmağa çalışırdılar. Bunun üçün hakimiyyətdən onlara kömək etməyi və qida tədarükünü təşkil etməyi xahiş edirdilər. Əgər onlar xarici aləmlə əlaqədən uzaq olsaydılar koronavirusa yoluxmazdılar. Ancaq hökumətdən heç bir dəstək gəlmədi.
Yerli xalqların Səhiyyə koordinatoru Veydson Pereyra bildirib ki, daim şəhərə gəlmək hindular üçün böyük bir problemdir: "Bu gün onlar üçün ən təhlükəsiz yer onların kəndləridir", — deyə o qeyd edib.


Pereyra qeyd edib ki, karantində hindular arasında yoluxmanı aşkar etməyə və xəstələri təcrid etməyə cəmi iki həftə vaxt lazım idi. Amma bunu etmək mümkün olmadı. Bu heç də təəccüblü deyil. Çünki əhali ödənişləri almaq və tutduğu balığı başqa yeməklərə mübadilə etmək üçün şəhərlərə gəlməli olur. Bəzi proqnozlara görə, hindular ümumiyyətlə, koronavirus səbəbindən yer üzündən silinə bilər. Çünki hindular xaricdən gətirilən xəstəliklərə qarşı həssasdır. 
Hakimiyyət tez- tez yadların, çox vaxt qeyri-leqal mədən və meşəqırma işçilərinin Hindu ərazisinə soxulmasına məhəl qoymur ki, bu da virusun yayılmasına imkan yaradır. Mayın 3-də bir qrup alim və məşhurlar açıq məktub yazaraq baş verənləri yerli əhalinin soyqırımı adlandırmışdır.

 

Manausdan çay boyunca 15 dəqiqəlik çay yolu boyunca yerləşən tayfalar da yaddan çıxıb. Taruma Atu çayının digər sahilində yerləşən qəsəbələrin sağlamlığına SESAİ Federal Agentliyi məsuliyyət daşıyır. Məlumata görə, yerli xalqlara lazım olan bütün yardımlar göstərilir, amma bu, əslində belə deyildir.
"Onlara dedim ki, mənə kömək lazımdır, mən zəifəm, danışa bilmərəm, ayağa qalxa bilmərəm və insanlar dərman üçün mənim yanıma gəlirlər. Mən isə onlara heç dərman da verə bilmərəm",-deyə 45 yaşlı Terezinya de Suza bildirib. Qadın yerli taxta tibb məntəqəsinə nəzarət edir. Lakin orada tərəzi,  parasetamol və antibiotiklər kimi bəzi standart dərmanlardan başqa heç nə yoxdu. Onun sözlərinə görə, o da icmasının əksəriyyəti kimi  may ayının sonunda koronavirusa yoluxub, lakin SESAİ heç kimi xəstəxanaya  göndərmir.
İyunun əvvəlində de Suza çox pisləşdi və o, Manaus Xəstəxanasına yollandı və bu yaxınlarda hindular üçün açılmış bölməyə müraciət etdi. Ancaq oradan onu qəbul etməyib başqa bir tibb ocağına göndərdilər. Nəticə etibarı ilə səkkiz saat sonra yenidən həmin xəstəxaya qaytarıldı. Belə bir süründürməçilik etiraz aksiyasına səbəb oldu. “Satere mave” qəbiləsinin üzvləri xəstəxana binasının yaxınlığında kiçik nümayişlərə çıxdılar. Bundan sonra Taruma Açu sahilindən daha bir neçə hindular müalicə olundu.
Terezina de Susa hesab edir ki, əgər həkimlər və ya tibb bacıları yoluxmanın başlanğıcında onları ziyarət etsəydilər hindu icmalarında infeksiyaya yoluxmanın qarşısını almaq mümkün idi. "Xahiş edirəm: bizə daha çox şəfqət, daha çox qayğı göstərin" deyə Terezinia xahiş edib.

Qeyd etmək lazımdır ki, hökumətinin qarşıdurma problemi daha çox sistemli xarakter daşıyır. Bu, aprel ayında təhsil nazirinin hökumətin iclasında "yerli xalq termininə "nifrət edirəm" ifadəsində də öz əksini tapir. Onun fikrincə, yerli xalq sadəcə braziliyalılar adlanmalıdır.

Əlbəttə ki, nazir həm Braziliyada, həm də bütün dünyada hinduların eyniliyini əlindən almağa çalışdığı üçün qınandı, amma yaxın zamanlarda vəziyyət çətin ki, daha yaxşı olsun. 
Hələ ki, vəziyyət belədir: hindular hətta epidemiyanın qızğın çağında belə Braziliyanın böyük şəhərlərindən nə təcrid olunur, nə də normal yardım ala bilir.

Bizimxeber.az


Daha tez məlumatlanmaq üçün yeni Facebook səhifəmizi




Şərhlər



Haqqımızda

“BizimXƏBƏR” Media Mərkəzi MMC

Baş redaktor Ədil Hüseynli
Şef redaktor Şaiq Mustafayev
 
  Bizimxeber_az@mail.ru 
  adil-1980@mail.ru

  Mobil və Whatsapp  -  (077) 611-44-00
                                        (050) 514-27-84